sum, es, est, ...

Sum, es, est…

Μία απόπειρα κριτικής των συμπεριφορών μας.

Νεφέλωμα Ροζέτα, 100 έτη φωτός μακριά απο το κόσμο μας

Υπάρχω,υπάρχεις, υπάρχει. Όλοι λοιπόν υπάρχουμε και η κατάφαση αυτή στο αιώνιο αυτό οντολογικό φιλοσοφικό ζήτημα δίνεται από την ίδια την ερώτηση. 


Υπάρχουμε;

Υπάρχουμε λοιπόν γιατί έχουμε την δυνατότητα να ρωτάμε αν υπάρχουμε. Να ακούμε την ερώτηση και να προσπαθούμε να δώσουμε απάντηση σε αυτό το υπερβατικό ερώτημα. Αφού λοιπόν λύσαμε καταχρηστικά - απλοϊκά και ας μου επιτραπεί  εντελώς "μπακαλίστικα" - το ερώτημα που γέννησε τη μητέρα των επιστημών, τη φιλοσοφία, ας προχωρήσουμε σε πιο απλά , αλλά εξίσου δύσκολα ερωτήματα. Ποια είναι η αιτία που μας κάνει να πιστεύουμε ότι το δικό μας ταξίδι σε αυτό τον κόσμο είναι πιο σημαντικό από το ταξίδι του διπλανού μας; Ένα ερώτημα που φυσικά δε φιλοδοξώ να απαντήσω , γιατί ακόμα και ο γράφων βρίσκεται σε απορία.

Το ερώτημα λοιπόν τίθεται σε όλους μας και σκοπό έχει πιο πολύ να προβληματίσει παρά να απαντηθεί.

Ο Καζαντζάκης στην "Ασκητική" του γράφει: «Ερχόμαστε από μια άβυσσο. Καταλήγουμε σε μια σκοτεινή άβυσσο. Το μεταξύ φωτεινό διάστημα το λέμε Ζωή.» Ας πάρουμε όμως ως δεδομένο ότι όλοι μας (και τα περίπου 6.500.000.000 του πλανήτη) αποτελούμε μονάδες. Ο καθένας μας κάνει στην ουσία μόνος του το ταξίδι στη ζωή. Γεννιέται και πεθαίνει μόνος του. Στο φωτεινό αυτό ταξίδι θα διαμορφώσει την προσωπικότητά του, θα αποκτήσει εμπειρίες, μνήμες, θα κάνει θεωρίες που θα ανασκευάζει διαρκώς ανάλογα με τις επιδράσεις του, ίσως κάνει οικογένεια και απογόνους και κάποια στιγμή μόλις τελειώσει η κρουαζιέρα του στο άλλοτε ταραγμένο και άλλοτε γαλήνιο και ατάραχο πέλαγο της ζωής του θα ολοκληρώσει κάνοντας αποτίμηση αυτού του υπέροχου και συναρπαστικού ταξιδιού του.

Σύμφωνα με τη δαρβίνεια θεωρία ο άνθρωπος και γενικά όλα τα έμβια όντα είναι αποτέλεσμα εξέλιξης από κατώτερες μορφές ζωής. Μιας εξέλιξης που μας βάπτισε ανώτερα θηλαστικά και μας χάρισε το τελειότερο μηχάνημα, τον εγκέφαλό μας.

Ο Θεός έριξε τα ζάρια του και εμείς αποκλειστικά κληρωθήκαμε να γνωρίζουμε ότι κάποια στιγμή θα πεθάνουμε.

Η φύση που μας περιβάλλει και ζει μαζί μας προσπαθεί να μας δείξει ότι δεν τρέφει καμία ιδιαίτερη συμπάθεια για εμάς από ό,τι τρέφει για ένα κολεόπτερο, μια λιβελούλα ή ένα ποτάμι που ρέει. Φυσιοκρατική αντίληψη θα έλεγε κανείς. Καθόλου ,απαντώ, διότι η συγκεκριμένη διαπίστωση βασίζεται στην τυχαιότητα που διέπει τον κόσμο μας και ολόκληρο το συμπάν.

Βέρνερ Χάιζενμπεργκ, 1901-1976

Η αρχή της απροσδιοριστίας του Χάιζενμπεργκ μάς κάνει να συνειδητοποιήσουμε ότι όλα είναι σχετικά και πιθανά, τουλάχιστον όσον αφορά το μικρόκοσμο και κατά συνέπεια τον υλικό μας κόσμο και εμάς τους ίδιους , αφού  - εν αντιθέσει με την αιτιότητα - κατά την  απροσδιοριστία υπάρχουν γεγονότα των οποίων η εκδήλωση δεν υπαγορεύεται από κάποια αιτία.

Μια τυχαιότητα που κάνει το σύμπαν να λειτουργεί αλλόκοτα, τουλάχιστον για το πεπερασμένο πεδίο του νου μας, μια τυχαιότητα που λειτουργεί με άφατους, ανερμήνευτους θεϊκούς - φυσικούς νόμους. Νόμους που η επιστήμη απλώς παρατηρεί χωρίς να μπορεί να τους ερμηνεύσει. Όπως ακριβώς παρατηρούμε το νερό του ποταμού να βρίσκει διέξοδο κάνοντας μια μικρή εκτροπή πλάι στο αυθαίρετο κτίσμα που κλείνει τη ροή του. Η φύση ευτυχώς έχει τον τρόπο της -ακόμα- να γιατρεύει τις πληγές της.

Γενικές αρχές λοιπόν δεν υπάρχουν και είναι πασίδηλο ότι όλα διέπονται από μια, θα την ονομάσω, θεϊκή τυχαιότητα γιατί είναι υπερβατική για το νου μας και συνάμα δεν ξέρουμε τι σκοπούς επιτελεί. Για εκείνους που δε με πιστεύουν ας ανατρέξουν στο γνωστό πείραμα του Σρέτινγκερ, που αποδεικνύει πειραματικά την απροσδιοριστία του Χάιζενμπεργκ.

Υπάρχω λοιπόν, υπάρχεις, υπάρχει. Όλοι υπάρχουμε  και μοιραζόμαστε τις διάφορες μερίδες ουρανού που απαρτίζουν τον ουράνιο θόλο. Επίσης έχουμε απόλυτη γνώση ότι κάποια στιγμή ελπίζουμε σε πάαρα πολλά χρόνια θα πάψουμε να υπάρχουμε. Ενώ λοιπόν έχουμε την απόλυτη βεβαιότητα της ύπαρξής μας και της μέλλουσας ανυπαρξίας μας, τουλάχιστον όσον αφόρα το γνωστό μας κόσμο, εντούτοις οι ζωές μας περιχαρακώνονται από ένα αίσθημα απερίγραπτου εγωισμού.

Εγωισμός. Μια λέξη η οποία ακόμα και αν δεν ξέρει κανείς την πραγματική της σημασία, μυρίζει από μακριά άσχημα. Βλέπετε αυτή η κατάληξη σε –ισμός δεν μπαίνει σε λέξεις που είναι γενικά αρεστές.

Εγωισμός: η ιδιοτελής προσήλωση κάποιου στον εαυτό του.

Το να θεωρούμε ότι ολόκληρος ο κόσμος στρέφεται γύρω από εμάς είναι η μεγαλύτερη πλάνη. Και αυτό είναι ένα τεράστιο πρόβλημα. Ένα πρόβλημα που ξεκινάει από εμάς και καταλήγει σε εμάς.

Θα αναρωτιέστε πού θέλω να καταλήξω με την τόσο εκτενή εισαγωγή και πώς σχετίζονται οντολογικά-υπαρξιακά ερωτήματα με σύγχρονες θεωρίες φυσικής, καθώς και λήμματα από λεξικά. Σκοπός μου δεν είναι να σας κουράσω ή να σας μπερδέψω , αλλά να μας κάνω καταρχάς να παραδεχτούμε ότι δεν έχουμε ιδέα πώς περνά ένας άνθρωπος τη ζωή του που δεν αντιλαμβάνεται ή χαίρεται την ύπαρξή του όπως οι υπόλοιποι άνθρωποι.

Κάντε ένα πείραμα. Κλείστε τα μάτια σας ή μείνετε σε ένα σκοτεινό δωμάτιο και κάντε μια περιστροφή γύρω από τον άξονά σας. Προσπαθήστε να βρείτε τώρα πού είναι η πόρτα του δωματίου. Σας έπιασε πανικός;

Είδατε λοιπόν ότι όλα είναι θέμα αισθήσεων και οπτικής; Προσπαθήστε να καθαρίσετε ένα μήλο με ένα χέρι η να πάτε τουαλέτα χωρίς να χρησιμοποιήσετε τα πόδια σας. Αδύνατον; Δυνατό για κάποιους  αναγκαστικά, γιατί βιώνουν καθημερινά μια τέτοια κατάσταση. Προσπαθήστε να ντυθείτε χωρίς χέρια ή φανταστείτε τον εαυτό σας ανήμπορο να σηκωθεί από το κρεβάτι για να πιει νερό. Τρομακτικό; Είναι τρόπος ζωής για τους παραπληγικούς συνανθρώπους μας.

Αντί λοιπόν να διαβάζουμε για εξωτικές θεωρίες για παράλληλα σύμπαντα και διαστάσεις που δεν έχουμε δει ποτέ ας κοιτάξουμε κατάματα τα ιδιωτικά σύμπαντα όπου έχουμε κλείσει τους εαυτούς μας υπό την επίδραση του άκρατου εγωισμού μας και την πεποίθηση ότι ποτέ εμείς δε θα βρεθούμε στη θέση αυτών των ανθρώπων. Πεποίθηση που κατέρριψε ο Χάιζενμπεργκ το 1927. Διότι στη φύση ολα ειναι πιθανά.

Οι άνθρωποι πάντα φοβούνται τη φύση γιατί ακριβώς λειτουργεί περίεργα με ένα δικό της τρόπο. Ο στείρος ορθολογισμός που μας διακατέχει δε μας βοηθά να συνειδητοποιήσουμε την τυχαιότητα που διέπει τον υλικό μας κόσμο.

Ο άνθρωπος φοβάται, τρέμει στην ιδέα ότι αυτό που βλέπει μπροστά του και δεν ταιριάζει με τα φυσιολογικά πρότυπα του αρτιμελούς, αθλητικού , υγιούς , έξυπνου ανθρώπου των διαφημίσεων, που έχει συνηθίσει, μπορεί να συμβεί και στον ίδιο στο μέλλον.  Σκληρή διαπίστωση, αλλά ,όπως προείπα, η φύση έχει τη δική της ηθική και δεν ταιριάζει με τη δική μας.

Φυσιολογικό. Άλλη μια παρεξηγημένη έννοια. Μια λέξη που θυμίζει φύση, φυσικό. Μια λέξη που υιοθετήθηκε από τη στατιστική για να υποδηλώσει τον αριθμό των μορφών , των συμπεριφορών ή των καταστάσεων που συναντάμε συχνότερα. Έτσι π.χ φυσιολογικός θεωρείται αυτός που έχει δύο λειτουργικά χέρια ,αλλά μη φυσιολογικός αυτός που έχει ένα είτε εκ γενετής είτε από ατύχημα ή ασθένεια.

Ο άνθρωπος λοιπόν στη θέα ενός τέτοιου ανθρώπου περνά από μια ευρεία γκάμα συναισθημάτων. Φόβος, ανασφάλεια, αποστροφή, οίκτο ή ακόμα και αναισθησία υιοθετώντας μια απαθή στάση. Τα πρώτα είναι κυρίως ακούσια συναισθήματα, η αποστροφή όμως, ο οίκτος και η απάθεια αποτελούν μηχανισμούς άμυνας.

Το ερέθισμα της εικόνας μάς κάνει από σκληρούς και απαθείς έως ανθρώπους που αισθάνονται οίκτο για το συνάνθρωπό μας. Και εδώ ακριβώς εντοπίζεται το πρόβλημα. Οι λεγόμενοι φυσιολογικοί που πιστεύουν ότι έχουν συμβόλαιο δια βίου αρτιμέλειας και υγείας περιχαρακώνονται στην ιδιωτική τους φούσκα , ξορκίζοντας και κρατώντας έτσι μακριά τους το κακό. Για μεγαλύτερη ασφάλεια απομακρύνονται από τη θέση τους στο λεωφορείο κρατώντας μακριά το θέαμα μήπως κολλήσουν "ατυχηματίτιδα".

Μακριά από το πρόβλημα, μη χαλάσουμε και τη διάθεσή μας.

Δεν έχουμε κατανοήσει ότι οι άνθρωποι με ανάγκες , έχουν τις ίδιες ανάγκες με όλους τους υπολοίπους γιατί ακριβώς είμαστε όλοι ίδιοι. Υπάρχουμε και οφείλουμε όλοι να διεκδικούμε τη ζωή μας με αξιοπρέπεια και υπερήφανη στάση. Άλλωστε το μόνο σίγουρο είναι ότι οι ιδιαίτεροι αυτοί άνθρωποι νιώθουν πολλά περισσότερα με τις φαινομενικά περιορισμένες τους αισθήσεις  σε σύγκριση με την υποτιθέμενη υπέροχη των πέντε αισθήσεων που διαθέτουν οι λεγόμενοι φυσιολογικοί.

Ο λόγος που με οδήγησε να γράψω αυτό το άρθρο -και έγινε αιτία να χάσετε τα πολύτιμα λεπτά του χρόνου σας για να το διαβάσετε και σας ευχαριστώ γι' αυτό- είναι η αγανάκτηση μου απέναντι στην υποκρισία του πολιτικού και κοινωνικού  life style  που δημιουργεί παγκόσμιες ήμερες για ΑμεΑ  και διαμορφώνει πεζοδρόμια με διαδρομές τυφλών που οδηγούν σε ψυγεία περιπτέρων , χαντάκια , ταμπέλες για freddo από 1 ευρώ και παρκαρισμένα αυτοκίνητα. Αυτοί δυστυχώς είμαστε - με κάποιες φωτεινές εξαιρέσεις - και καλό είναι να κοιτάξουμε την πραγματικότητα κατάματα και χωρίς να εθελοτυφλούμε γιατί μόνο τα άτομα με αναπηρία παγκοσμίως είναι 500.000.000 συνάνθρωποί μας και αυτό είναι πρόβλημα όλων μας.

Ας προβληματιστούμε λοιπόν όλοι μας με την υποκριτική μας στάση και τον παρωπιδισμό που μας διακατέχει  και ας αναλογιστούμε ότι όλοι μας είμαστε άνθρωποι , και συνεπώς πλάσματα του Θεού, απολαμβάνοντας τις ευεργετικές ιδιότητες του ενός και μοναδικού ήλιου για όλους.

Γ. Δ. Ανδριώτης, φιλόλογος